قرائت مىكردند تا اينكه اشتباه و غلط در ميان مردم شايع شد پس حجاج به نويسندگان قرآن متوسل شد و از آنها خواست تا براى رفع اشتباه ، فكرى كنند و علامتى تعيين نمايند « 1 » . و غير از اينها كه ذكر شد ، اخبار و نصوصى براى مطلب ، ديده مىشود كه براى نقل آنها فرصتى نيست . خلاصه اينكه : نقطه گذارى قرآن ، براى رفع اشتباه حروف متشابه ، با همان مركب و رنگى كه قرآن را با آن مىنوشتند نوشته مىشد و بر حسب گفته زرقانى : اين دو شخص جليل ( نصر بن عاصم ، و يحيى بن يعمر ) آن را متحمل شدند و قرآن شريف را از اشتباه و خطا بيرون آوردند و تمام آن را براى اولين بار نقطه گذارى كردند و ملتزم بودند تا هر حرفى از سه نقطه تجاوز نكند « 2 » . كار خليل بن احمد اما تبديل نقطه‌هاى اعرابى به حركات ( فتحه و كسره و ضمه ) توسط خليل بن احمد فراهيدى انجام گرفته است و امورى بر آن دلالت مىكنند كه عبارتند از : 1 - در مفصل مىنويسد : خليل بن احمد نقطه‌ها را به رموز ديگرى كه عبارتند از فتحه و كسره و ضمه تبديل نمود . و در جاى ديگر تصريح مىكند : وضع كنونى كه در شكلهاى قرآن است از ابتكارات خليل مىباشد « 3 » . 2 - سيوطى در اتقان مىنويسد : ( فائدة ) شكل ( اعراب ) در اوائل به صورت نقطه بوده و نقطه در اول حرف فتحه ، و در آخر ضمه و در زير حرف اول ، كسره محسوب مىشد و دانى ، هم بر طبق همين علامات مشى كرده است و آنچه فعلا مشهور و مرسوم است ، اينكه : اين علائم ، به صورت حركات ، كه مأخوذ از حروف است در آمده و علامت صداها با نقطه ، متروك شده است و اين مرسوم فعلى همانست كه آن را خليل وضع نموده است « 4 » . و در جاى ديگر مىنويسد : خليل ، اولين كسى است كه همزه و تشديد و روم و اشمام را اختراع كرد « 4 » .

--> ( 1 ) وفيات الاعيان ، شرح حال حجاج ، ج 2 ، ص 32 ، به نقل از كتاب تصحيف ، تأليف عسكرى . ( 2 ) مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 400 . ( 3 ) مفصل در تاريخ عرب ج 8 ، ص 190 . ( 4 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 76 ، ص 171 .